การออกแบบสังคม/องค์กร

เมื่อหลายวันก่อน จอยไปนั่งรอรับลูกชายที่มหาวิทยาลัย ระหว่างนั่งรอ จอยไม่ได้มองแค่คนเดินผ่านไปผ่านมา แต่จอยเริ่มสังเกตวิธีที่พวกเขาเดิน แล้วก็เห็นสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจมาก

มหาวิทยาลัยมีฟุตบาท มีทางเดินที่สร้างไว้ชัดเจน แต่เส้นทางที่นักศึกษาหลายคนเลือกเดินจริง ๆ กลับไม่ได้อยู่บนฟุตบาทเสมอไป บางทางเป็นรอยบนสนามหญ้า บางทางก็ตัดรั้วต้นไม้จนแหว่ง บางทางก็ลัดเลียบขอบตึก

เหมือนเป็นทางเดินที่เกิดขึ้นเอง โดยไม่มีใครออกแบบไว้ก่อน พอดูไปเรื่อย ๆ จอยยิ่งรู้สึกว่า ถ้าเรามองแค่ผิวเผิน เราอาจคิดว่า พวกเขาดไม่เดินตามทาง แต่สิ่งที่จอยมองเห็นคือ พฤติกรรมของเขามีเหตุผลค่ะ

บางคนเดินกันมาเป็นกลุ่ม คุยกันไปด้วย ทางเดินเดิมแคบเกินไปสำหรับการเดินแบบนั้น

บางคนเดินลัด เพราะมันใกล้กว่า และไปถึงเร็วกว่า

บางคนเลือกทางที่ไม่ใช่ฟุตบาท เพราะมีร่มเงา เดินแล้วไม่ร้อน

บางคนเดินผ่านอีกทาง เพราะมีร้านอาหารอยู่ข้างทาง

บางคนเดินผ่านสวนสวย เพราะมันสบายใจ สบายตา

บางคนเลือกเดินผ่านสะพานหิน เพราะมันสนุก ตื่นเต้น เร้าใจ

และชีวิตจริงของเขาไม่ได้มีแค่เดินจากจุด A ไปจุด B

แต่มีเรื่องกิน เรื่องคุย เรื่องให้แวะระหว่างทางด้วย

จอยนั่งมองแล้วรู้สึกว่า ภาพนี้ไม่ใช่แค่เรื่องทางเดินในมหาวิทยาลัย แต่มันเหมือนภาพย่อส่วนของการอยู่ร่วมกันของผู้คน เรามักชอบออกแบบเส้นทางที่คิดว่าควรจะเป็น เรียบร้อย สวยงาม เป็นระเบียบ แต่คนจริง ๆ จะเลือกทางจากสิ่งที่เขาต้องเผชิญในชีวิตจริง ณ ตอนนั้น

เขาไม่ได้เลือกจากแบบแปลนอย่างเดียว เขาเลือกจากความสะดวก ความสัมพันธ์ เวลา อากาศ ความรู้สึก และบางครั้ง…ความสุขเล็ก ๆ ระหว่างทาง

พอคิดแบบนี้ จอยรู้สึกว่า รอยทางที่ไม่ได้อยู่บนฟุตบาท ไม่ได้มีไว้ให้เรามองด้วยความรำคาญอย่างเดียว แต่มันอาจกำลังชวนให้เราใส่ใจมากขึ้น

ใส่ใจว่า คนที่ใช้งานพื้นที่นี้ เขาใช้ชีวิตอย่างไร

ใส่ใจว่า สิ่งที่เราออกแบบไว้ ตอบการใช้งานจริงหรือไม่

ใส่ใจว่า ระหว่างความเป็นระเบียบ กับความเป็นมนุษย์ เรากำลังให้คุณค่ากับอะไร และเหนือกว่านั้น

มันชวนให้เราเคารพในตัวคนมากขึ้นด้วย เคารพว่าแต่ละคนมีเหตุผลของตัวเอง มีจังหวะชีวิตของตัวเอง มีความต้องการที่ไม่เหมือนกัน และไม่ได้ทุกการเดินนอกทาง จะหมายถึงการต่อต้าน บางครั้ง มันเป็นเพียงการเลือกทางที่ทำให้เขาอยู่กับชีวิตได้ดีขึ้นในวันนั้น

จอยเลยคิดว่า ถ้าเราอยากสร้างพื้นที่ที่ดี หรือแม้แต่วัฒนธรรมองค์กรที่ทุกคนยอมรับ เราอาจต้องเริ่มจากสิ่งง่าย ๆ ก่อน ไม่ใช่การรีบสรุปว่าใครผิด แต่เริ่มจากการสังเกตด้วยความใส่ใจ และมองผู้คนด้วยความเคารพ เพราะบางทีรอยทางที่คนเลือกเดิน อาจเป็นคำตอบที่ซื่อสัตย์ที่สุดต่อคำถามที่คนออกแบบยังไม่เคยถาม